با توجه به افزایش سریع جمعیت و نیاز جامعه به برنج، سیاست گزاران و برنامهریزان بخش کشاورزی را بر آن میدارد تا در زمینه افزایش تولید، تقلیل ضایعات و کاهش هزینه به لحاظ داشتن حفظ محیط زیست و کشاورزی پایدار، برنامهریزیهایی همه جانبه و سرمایهگذاریهای کلانی را در زمینه تحقیق، آموزش، ترویج، تامین آب مطمئن و کافی، تجهیز و نوسازی و یکپارچگی اراضی، توسعه مکانیزاسیون، مبارزات غیر شیمیایی و بیولوژیک، اجرای طرحهایی رتونگیری و کشت دوم و تدوین الگوی صحیح کشاورزی نوین به اجرا و انجام برساند.
استان مازندران دارای 490 هزار هکتار زمینهای قابل کشت زارعی بوده که هرساله 230 هزار هکتار از آن به کشت برنج اختصاص مییابد (هرچند آمار و ارقام این اراضی تحت تاثیر توسعه توریستی، مسکونی دچار تقلیل و تغییرات فراوانی شده است). در هر حال از آنجایی که کشت محصول برنج در مدتزمانی 4-3 ماه در سال توسط کشاورزان، به طول میکشد و مابقی محصول اراضی برنجزار، بدون استفاده و زرع بوده، اجرای کشت دوم میتواند از طرفی موجب افزایش درآمد زارعین و افزایش تولیدات کشاورزی شده و از طرفی فواید دیگری همانند کاهش جمعیت زمستان گذران کرم ساقهخوار و کنترل علفهای هرز پاییزه و لاروگیری برخی آفات مزارع برنج را به همراه خواهد داشت.
اجرای نظام کشت دوم بعد از برداشت برنج ضمن افزایش تولید و تامین قسمتی از نیاز غذایی جامعه میتواند زمینه اشتغالزایی و ایجاد تحول اقتصادی را در منطقه فراهم سازد. همچنین با انجام این طرح، حفظ محیط زیست از طریق کاهش مصرف سموم و نهادههای شیمیایی و تولید محصولات سالم و عاری از هر نوع آلودگی شیمیایی گامی موثر در مسیر حفظ و احیای زیستمحیطی منطقه زراعی خواهد بود. شرایط آب و هوایی مازندران عملا امکان کشت و پرورش بسیاری از محصولات به ویژه سبزیجات را فراهم ساخته است. بیش از 20 نوع محصول قابل کشت بعد از برداشت برنج مورد آزمایش و تحقیق قرار گرفت که در این فرصت نوشتاری، اجمالا به آن اشاره میگردد.
«کشت کلزا»: کلزا با نام علمی Brassica napus گیاهی یک ساله است که در فصلهای پاییز و بهار با توجه به شرایط آب و هوایی کشت میشود. این گیاه دارای 45-24 درصد روغن و 40 درصد پروتئین گیاهی و نسبت به سرما و خشکی، شوری خاک، رطوبت بالا و آفت و بیماری مقاوم است. در زراعت کلزا مقدار بذر مورد نیاز 7-6 کیلوگرم در هکتار و بهترین تراکم در یک متر مربع 90-70 عدد بوته و تراکم بیش از حد باعث ضعیف شدن ساقهها و خوابیدگی میشود و تراکم کم نیز باعث ضخیم شدن ساقهها، افزایش شاخ و برگ و علفهای هرز مزرعه میگردد.
«کشت لوبیا سبز رقم سانری»:
لوبیا سبز با نام علمی Phaseolus Vulgaris و با میانگین عملکرد 16 تن در هکتار قابلیت کشت تابستانه و پاییزه در اراضی خشکه و شالیزاری را دارا میباشد. این رقم لوبیا نسبت به بیماری ویروس موزاییک مقاوم بوده و میتوان به همراه کود حیوانی گاوی پوسیده و با میزان بذر 65 کیلوگرم در هکتار نسبت به کشت این نوع رقم لوبیا اقدام کرد. توصیه میگردد بعد از برداشت برنج ارقام زودرس محلی (طارم)، حداکثر در هفته اول و دوم شهریور باید اقدام به کشت لوبیاسبز رقم سانری نمود.
«کشت سبزیجات»:
سبزیکاری به عنوان کشت دوم بعد از برداشت برنج برای افزایش درآمد خانواده کشاورزان دارای اهمیت بوده و سطحی بودن ریشههای این محصولات مانع از تخریب لایه غیر قابل نفوذ خاک مزرعه برنج به هنگام عملیات میشود.
کشت سبزیجات برگی همانند: شوید، گشنیز، جعفری، تره، شنبلیله، کاهو، ترتیزک (شاهی) با توجه به زمان کاشت آن، که شالیکاران منطقه فارغ از فعالیتهای زراعی بوده بسیار مناسب و فنی توصیه میگردد.
«کشت سیبزمینی»:
سیبزمینی گیاهی است یکساله که علاوه بر مصرف غذایی روزانه، تامینکننده مواد اولیه در صنعت ماکارونی، نشاسته و الکل میباشد. ارقام زودرس سیبزمینی را میتوان به صورت ماشینی و دستی در حالت ردیفی کاشت نمود. مقدار بذر مصرفی در حدود 5/2 تن در هکتار بوده که این بذور حتما بایستی جوانهدار باشند. میزان تولید سیبزمینی در مزارع برنج 13 تن در هکتار است.
در هر حال با توجه به دلایل ذکر شده، برنامهریزی و توصیه کارشناسان کشاورزی به زارعین و برنجکاران و ایجاد رغبت و اشتیاق برای کشت دوم بعد از برداشت برنج، امری ضروری و مناسب به شمار میآید. در این میان سیاستگذاری و تدوین برنامههای توسعهای در این بخش توسط مدیران بخش کشاورزی میتواند فرصتی موثر در ارتقای درآمدی زارعین و حفظ محیط زیست و بسیاری منافع دیگر را فراهم سازد.
